01 o 08
ʻO Geek Geek:ʻO kaʻOihana Otomi o Central Mexico
SF Girl By Bay He aha ia i kapaʻia? ʻO Otomi (O-toh-mea) aʻo Tenango paha (Teh-nang-go)
Ma hea mai? ʻO ka poʻe Otomi o Tenango i Dora, Mexico
ʻO wai ka mea? Houzz, ka aina o Nod
02 o 08
ʻO Geek Geek:ʻO kaʻOihana Otomi o Central Mexico
ʻO Jacaranda Home ʻO ka nani naniʻO Otomi blanke - kekahi mau manawa i kapaʻiaʻo Tenangos - he mea ola i kekahi lumi. Me ko lākou mau hiʻohiʻona nui a me nā hoʻolālā manaʻo nui, lawe lākou i keʻano o ka ikaika a me ka neʻeʻana i lilo ai iā lākou i kekahi o nā loli i pili i kēia mau lā ma ka hoʻolālā honua. I ka makahiki 2012, ua hoʻoholo ka mana hana Farani a Hermes i kahi laina wiliuli e hōʻike ana iā Tenango i nā mea i hoʻolālāʻia (1) i ka manawa eʻike nuiʻia ai ka nui a me ka hoʻolālā. ʻAʻoleʻike ikiʻia,ʻo kaʻoluʻoluʻoluʻolu a me nā mea leʻaleʻa iʻikeʻia i nāʻenehana Otomi, e hōʻole i kekahi kuʻuna e hele mamao aku i ka moolelo o Mesoamerica.
03 o 08
ʻO Geek Geek:ʻO kaʻOihana Otomi o Central Mexico
ʻO Domino Ua manaʻoʻia ka poʻe o Otomi e noho mua loa ma ke awāwaʻo Meiko, i ka wā ma mua o nā kānaka'ōlelo a Nahuatl e hōʻea i ke aupuniʻo Aztec (2). I kēia wā, ua heleʻo Otomi ma kahi ākea o nā'āina likeʻole. ʻO ka hopena, uaʻike nā haumāna ma waena o Sierra, Highland a Mezquital Valleyʻo Otomi mau kānaka (ibid.). Ua manaʻo muaʻia ka inoaʻo Otomi e nā Aztecs e hāʻawi i kēia hui o nā kānaka i haʻi iā lākou ihoʻo Hnahu, aiʻole "nā mea'ōlelo i ka'ōlelo āpau" (3). ʻO ka inoaʻO Otomi ka hua'ōleloʻo Nahuatl hua'ōlelo, otoac ("walk") a me mitl ("arrow") (4). Hoʻokomoʻia kēia mau hua'ōlelo e hana i nā hua'ōlelo otomitl / totomitl, kahi i lawe ponoʻia aiʻo Otomi aʻo ia hoʻi keʻano "ʻo ka poʻe eʻimi ana i nā manu me ke kakaka a me ka pua (5)."
04 o 08
ʻO Geek Geek:ʻO kaʻOihana Otomi o Central Mexico
Amber Interiors Ma mua o ka hōʻeaʻana o ka Aztec, ua hoʻohui muaʻia ka Sierra Otomi e ka Toltec, a ua hāʻule kona aupuni i 1168 AD (6). ʻO ka piʻiʻana o ke aupuniʻo Aztec i ka 1400 AD,ʻike houʻo ia i ka lanakilaʻana o Otō i kekahi lāhui nui, akā naʻe,ʻaʻole i manaʻoʻiaʻo ka hōʻehaʻana o kaʻOihana i ka hōʻailona holoʻokoʻa (7). Me ko lākou hoʻokomoʻiaʻana e nā hui nui ma ko lākou moʻolelo, uaʻikeʻiaʻo Otomi he mau koa ikaika (8). Ua manaʻoʻia he mau mea nui ma Tula, ke kapikala o ka mokuʻo Toltec, a ma ka halepule kaulanaʻo Teothihuacan (ʻoiai i kēia manawa ua manaʻoʻiaʻo ka'āina e kū nei i ka moʻomeheu Toltec.) (9). Ma hope aku, hoʻohana ka Aztec i ka'Olika ma keʻano he poʻe kālepa e like me ko lākou inoa i like pū me ka papahana koa Aztec (10). I ka hōʻeaʻana o nā poʻe Spanish Spanish i ka mea a lākou i manaʻo ai he "The World World,"ʻo ka Mezquital Valley Otomi (a me nā hui'ē aʻe oʻO Otomi) i hui pū me lākou e kū'ē i ka Aztec e ho'āʻo e hoʻokuʻu iā lākou iho mai ke aupuni (11). ʻOiaiʻaʻole i hōʻoia ka poʻe Pelekānia i ka poʻe iʻoi aku ka pono loa o ka pilina, ua olaʻo Otomi i ka noho aliʻi colonial e komo i loko o nā hakakā a me ka hakakā pū me ka War of Independence (ibid.).
05 o 08
ʻO Geek Geek:ʻO kaʻOihana Otomi o Central Mexico
ʻO Heather A. Wilson Hoʻokumu ʻO keʻano o ka ulana ulana a me ka hoʻolālāʻana i waena o Otomi kahi mua loa o kona launa pū me nā mana colonial (12). Eia naʻe,ʻaʻole i loaʻa kahi hoʻolaha nani o nā'Okakomi i nā makahiki 1960. Ma mua o kēlā manawa,ʻaʻole lākou i noho ma nā pākeke a me nā paila. No nā kenekulia ua hoʻohanaʻia kēia mau manaʻo wale nō e like me ke kāhiko no nā kāhili wahine (13). ʻAʻole ia i hoʻopau i nā mea kanu ma Tenango de Doria a hiki i ka wā i hoʻoneleʻia ai nā mea kanu ma mua o ka'āinaʻo Otomi.
06 o 08
ʻO Geek Geek:ʻO kaʻOihana Otomi o Central Mexico
ʻO ka Tonic Papa ʻO ka unuhiʻana i ka'ōlelo Pelekānia ma keʻano he "pōhaku ma ka'āpana,"ʻo Tenango ka home i kekahi mau ana e lawe nei i nā kiʻi e hōʻike ana i nā holoholona a me nā mana kūlohelohe a me nā akua. Hoʻomanaʻoʻia kēia mau kiʻi i nā kumu i hōʻikeʻia ma nā papahana Otomi (14). Hiki i nā mea'ē aʻe ke komo i kahi hana maʻamau e pili ana i ka pepa i hanaʻia mai ke kumu lāʻauʻokiʻia i kapaʻia, "amate" (15).
07 o 08
ʻO Geek Geek:ʻO kaʻOihana Otomi o Central Mexico
Leʻaleʻa ʻO ka laweʻana i nā'ōnaehanaʻo Tenango i kahiʻano likeʻole o nā mea home i makemake mua i ka hoʻohaʻahaʻaʻana i ke kaʻina hana a me keʻano ulana. Ma kahi e hana ana i nāʻaʻahu i komo i nā lole e makemakeʻia ana i ka hana maʻalahi, hoʻopukaʻia nā'ōnaehanaʻo Otomi ma kahiʻano maʻalahi o ka mea ponoʻole a me ka papa hana nuiʻole (16). Hoʻokumu muaʻia nā hiʻohiʻona i ka muslin o ka'ōpū i ka peni wai. Hiki ke kūʻai a kūʻaiʻia paha nā kiʻi i ka mea ulana i hiki ke hoʻolimalima iʻekolu mahina no ka hāʻawiʻana i kahi'āpana e like meʻelua mau mika kūlike (21.5 kapuaʻi kapuaʻi) (17). Ma hope o ka nohoʻana o nā mea kūʻai kūkala o kēia manawa, uaʻoi aku kaʻokoʻa o nā pale pale a me nā kiʻi o Otomi. ʻO kaʻoluʻolu i kēia hoʻoponopono houʻana o nā kumukānāwai Otomi pinepineʻia e hoʻoemi i ka helu o nā kala i loko o kahi'ōnaehana i hāʻawiʻia (18).
08 o 08
ʻO Geek Geek:ʻO kaʻOihana Otomi o Central Mexico
ʻO Hygge a me West ʻOiai ka uluʻana o kā lākou loiloi nui ma o ka hoʻolālā a me ka hoʻolālā, ua hoʻonui i kaʻike o nāʻokoʻa a me ka moʻomeheu o Otomi,ʻo ka hana kahiko e hanaʻia ana i keʻano hana hana loiloi e pili ana i ka makeʻana. Hoʻolālā nā hui e like me kaʻOihana'Āiwi'Āiwi Mexican (19) no ka hōʻoiaʻana e hoʻomauʻia kēia mau kuʻuna hanohano i nā hanauna e hiki mai ana. ʻOiai ka hana a kēia hui a me nā mea'ē aʻe e hoʻomau ana i nāʻano maʻamau o nā'Okakomi ulana ulana, nāʻanoʻano a me nāʻano hou e hoʻomau a kākoʻo i ka moʻomeheu Oteto o kēia ao.