4 Nā meaʻono e hiki i nā Pākehā Ethiopia ke haʻi iāʻoe

01 o 07

4 Nā meaʻono e hiki i nā Pākehā Ethiopia ke haʻi iāʻoe

ʻO ka ulana'ōwele kekahi o nāʻoihana kahiko o nā kānaka. Loaʻaʻia i loko o nā makahiki he nui i nāʻano likeʻole ma waena o ka nui o nā loina, nā lāhui a me nā hui, nā pūnaʻi wili i hoʻolakoʻia me ka ipu lepo a me nā mea ulaʻula e like me nā mea mua aʻoi loa i hanaʻia e nā lima kanaka. Ma nā'āina he nui o'Afelika, e like me nā wahi'ē aʻe o ke ao holoʻokoʻa, koe nō nā pahu likeʻole e kālai ana i nā kuʻuna. Mai ka hanusi Tutsi o Rwanda i nā hulu Zulu oʻAmelika Hema, ua hoʻohui kēia mauʻano i nā hanana kahiko a me nā hōʻailona me nāʻano hana a me nāʻano pilikino o nā poʻe hou. Aʻo ka hapaʻana o kēia mau hīnaʻi i loko o ka hale hoʻokipa o nā hale ma ka honua holoʻokoʻa, hiki paha i kekahi o nā hīpuʻu maikaʻi loa o'Afelika ke loaʻa i kahi haleʻaina e like me ka hale.

02 o 07

4 Nā meaʻono e hiki i nā Pākehā Ethiopia ke haʻi iāʻoe

ʻO ka mea i makemake nui i kaʻaila Aitiopia ma kahi haleʻaina i hoʻolālāʻia i ka hale kaʻa eʻike paha i ka mesob. ʻO kēia poʻomuku hohonu a me ka hohonu ka mea nui o ia mau hale, e lawe mai ana i ka paʻi o ka nohona kuʻuna i kaʻainaʻaina. He aha ka mea hoʻokahi o ka mesob ke kumu nui o ka mālamaʻana i kaʻai no ka mālamaʻana, akā, e hana i kahiʻaina eʻai ai nā kānaka. ʻO kekahi o nā hiʻohiʻonaʻano nui o kēia mau hīnaʻi,ʻo ia nā palettes pale nani a me nā mammelika ulana i ulanaʻia i kēlā me kēia'āpana. Akä, e like me ka nui o nä mea honua a me ka lono kahiko, hiki i ka mesob ke hana i nä mea he nui i mua o ka mea e höÿike ana ma ka papakü. Hiki iā ia ke haʻi iāʻoe i kahi a me ka manawa e hiki mai ana, nā hana i hala a me nāʻano i hoʻololiʻia e nā poʻe ma ke ala. Ponoʻoe eʻike i nā nīnau e nīnau ai. No laila, e hāʻawi i kahi hiʻohiʻona o nā mea e aʻoʻia ai, eia nā meaʻono e hiki ai i nā'ōkehā Kepani ke haʻi aku iāʻoe.

03 o 07

4 Nā meaʻono e hiki i nā Pākehā Ethiopia ke haʻi iāʻoe

Hiki iā lākou ke haʻi iāʻoe e pili ana i ka mōʻaukala a me ka politika

ʻOiaiʻo lākou ka mea i kapaʻia i ka'Āitiopa,ʻo ka poho Mesob he kūlana nui o ka hōʻailonaʻo Harari i hoʻoiliʻia e like me keʻano o kahi'āpana'āina āpau -ʻo Harar ma ka hikinaʻo'Aitiopia (1). Aia ma kahi kiʻekiʻe o 1,885 mau mika ma mua o kaʻilikai, ma ka'āina kiʻekiʻe o ka'āina,ʻo Harar he kūlanakauhale paʻa i kaulana no ka paia o nā paia o ka pā o ka seneturi 13 a me nā'īpuka mua e like me nāʻelimaʻelima o ke kūlanakauhale (2) . ʻO ka hoʻokumuʻiaʻana o ke kūlanakauhale pono'ī kahi mea maʻalahi i kēia lā (3). ʻO nā kumu likeʻole he nui loa nā mea i hiki mai, mai ka 7 a hiki i ke kenekulia 16. Ke kūlanakauhaleʻaʻoleʻo ia ma mua loa o'Aitiopia, a ua hele i loko o nā māhele politika, e ala ana a hāʻule ma mua o ka hoʻohuiʻiaʻana i ka moku kokoke ma ka hopena o ka 1900. Ma ia mau mea a pau, lilo ka kūlanakauhale i wahi nui o kaʻoihana kalepa, e pili ana i nā ala kalepa ma waena o'Aitiopia, ke Hoku oʻAmelika a me ka'Apibia Arabia me nāʻano kūpono kūpono i kaʻoihana kūʻai i nā wahi mamao loa (4)

I ka makahiki 1520, ua liloʻo Harar i ke poʻokela o ka Adal Sultinate (ibid.). ʻOiai ua hoʻokumu muaʻia e nā'Ārapa, ua noho ka sultanate ma lalo o ka hoʻomaluʻana o nā Somali sultans o ka Walashma ma o ka manawa i lilo aiʻo Harar i ke kumupene (5). Ma ke kūʻokoʻa kūʻokoʻa i 1647 AD, ua nohoʻo Harar i kona aupuni pono'ī a hiki i ka makahiki 1875, i ka wā i lanakila aiʻoʻAigupita ma lalo o Ismail Pasha no ka pihaʻeiwa mau makahiki (6). ʻO ke kauaʻo Chelenqo, ka mea iʻike iā Harar e lilo i mauka kūʻokoʻa o'Aitiopia i hoʻomaka i ka makahiki 1887. Hoʻomaka ka hoʻomakaʻana o ka Emir of Harar i kahi hōʻeha weliweli i ke aupuni e pili kokoke ana oʻAitiopa, alakaʻiʻia ia manawa e Menelik II. Ma hope o ka hoʻoukaʻana, ua laweʻiaʻo Harar e nā pūnaewele o Menelik a hoʻokomoʻia i ka mokuʻAitiopa (7).

04 o 07

4 Nā meaʻono e hiki i nā Pākehā Ethiopia ke haʻi iāʻoe

Hiki iā lākou ke haʻi iāʻoe e pili ana i ka hoʻomana

ʻO ka nui o ka'Isalama i Harar, aʻo ke kūlanakauhale i ka manaʻoʻiʻo, uaʻoi aku ka maikaʻi ma mua o kona kūlana e like me ke kūlanakauhale nui o ke kuhina mua. Ua'ōleloʻia hoʻiʻo Harar eʻo ia kaʻehā o ke kūlanakauhale laʻa loa o'Islama, ma hope o Mekka, ka'āina hānau o ka Mō'ī Mohammed; Medina, ke kahua o kona neʻeʻana a me kahi o kona lua kupapaʻu; a me Ierusalema, ka mea a ka Koran i kuhikuhi ai ma kahi a kahi a ke Kāula i piʻi ai i ka lani a me ka Qibla mua hoʻi -ʻo ia ka kuhikuhi mua loa i aʻoʻia ai nā poʻe mua o ka poʻe Malama i ka pule (8). He mea nui ia e hoʻomaopopo naʻe,ʻo ka hoʻohanohanoʻana o Harar ma keʻano o kaʻehā o nā wahi kiʻekiʻe loa o'Islama, ua mamao loa ia mai ka hōʻeuʻewa. Aia kekahi mau mea e koi nei i ke kuleana, e like me ke kūlanakauhale Tunisia o Kairouan. Eia naʻe,ʻo Harar, no nā kenekulia he nui, he kikowaena nui o ka hoʻolālāʻana o'Aslama, nā mele a me nā hana e like me ka hōʻailona hōʻailona (9). I kēia lā, noho ke kūlanakauhale i kahi hale he 82 mau mīkili aʻoi aku ma mua o 100 mau hale, a me kekahi mau hale kauhale kūikawā iʻikeʻia no ko lākouʻano hiʻona nani a nani loa (10).

05 o 07

4 Nā meaʻono e hiki i nā Pākehā Ethiopia ke haʻi iāʻoe

Hiki iā lākou ke haʻi iāʻoe e pili ana i ke kiʻi a me keʻano o nā kānaka

No nā kenekulia,ʻo ka ulana hōʻailonaʻo ia kekahiʻanoʻoihana koʻikoʻi no ka Harari,ʻo ka mea i alualu muaʻia, akā pahaʻaʻole pahaʻo ia wale nō, e nā wāhine o nā papahana kaiaulu kiʻekiʻe (11). ʻO nā mea i hoʻomoʻaʻia ai nā hīnaʻi ma kahiʻano o nāʻano mauʻu maloʻo a mauʻu paha. ʻO Migir , he ulu lāʻau ikaika, i waiho mauʻia i ka uhiʻia, hoʻohanaʻiaʻo ia ke kumu o nā kola e paʻa ai ka hīnaʻi. Ua ulanaʻia nāʻili i kahiʻano mauʻu iʻikeʻia e ka Harari a ma keʻanoʻo ka hale mālama , a ma kahi o nā mea kanu o Westus Eleusine jaegeri. ʻO kēia mauʻano, i maʻa mauʻia, hoʻohanaʻia e like me keʻano o ka pae e hana i ka mea e hoʻonani ai i ka pahu i hoʻopaʻaʻia a paʻa i ka hale.

I ka pae mua o ka qrârma , he 'ano o ka mauʻu maloʻo, kahi e hana nui ai i ka hana' ana, a hoʻohana wale ia ma waho o ka hïnaʻi ( 12 ). ʻOiaiʻo ka hana kahiko o ka hoʻonuiʻana i ka laulā i nā mea ulana e pili ana i kahi mau meaʻono maoli,ʻo ka make i kēia manawa, he mea liʻiliʻi ia ma mua o ka hoʻohuiʻana i nā meaʻala maʻemaʻe i ka wai kai. ʻOiaiʻo ka poʻe'ōlohelohe kahiko o Harari i loaʻa iki kahiʻike o ka hana hoʻopunipuni, hoʻomauʻia ka makemake no nā mea ulana e kūʻai aku i nā mea i nā lawaiʻa e makemakeʻia ana e nāʻohana pilikino hula o ke kūlanakauhale.

06 o 07

4 Nā meaʻono e hiki i nā Pākehā Ethiopia ke haʻi iāʻoe

ʻO ka hoʻonohonohoʻana i ka hīnaʻi he hana hōʻailona a me keʻano o ka ulana a me ka ulanaʻana, e hoʻohana ana i nā mea likeʻole e hana i keʻano o nā mamona geometric. Ke paʻakikī nui loa ka mea ma kaʻoiaʻiʻoʻo keʻano o nā kumumanaʻo maʻamau o ka hīnaʻi e komo i nā'ōnaehana i komo i nāʻano kala. ʻO kēia kahi o nā kumu he nui nā haumāna e manaʻo ai e loaʻa ka papa kiʻi hōʻailona Harari e like me ke kiʻi kiʻekiʻe (13). Hoʻomoʻaʻia nā hīnaʻi piha i nā'āpanaʻelua e pili ana i ka mea i hanaʻia no ka hana hoʻohiwahiwa a hoʻohana paha. ʻO nāʻano hōkeo he kanakolu,ʻikeʻia, he iwakāluakūmālua i hāʻule i loko o ka māhele mua me nāʻewalu i koe e hana ana i kēia hope ( 14 ). E like me nāʻano hana'ē aʻe i hanaʻia mai nā lāhui oʻAmelika, aia nāʻano o nā poʻi Harari i nā inoa kiko'ī, a he nui nā inoa o ka moʻolelo o ke kūlanakauhale, nā aliʻi kahiko, nā mea lanakila a me nā manawa kaulana'ē aʻe. ʻO kekahi o kēiaʻano i kapaʻia, "Shield of the Amir," e pili ana i nā hoʻoilina i noho aliʻi ma mua i ke kūlanakauhale kūʻokoʻa kūʻokoʻa (15).

ʻAʻole ka lole ulana wale nō ka mākaukau e hōʻike ai he wahine maikaʻiʻo Harari. Hoʻoikaika like ka manaʻo o ka wahine ma ka hoʻonohonohoʻana i nā'ōkeʻa nani i nā paia o kona hale. ʻO ka ulana a me ka hoʻonohonohoʻana i nā hīnaʻi,ʻo ia ka hapa nui o ke ola o nā kaikamāhine Harari e like me ka mea i manaʻoʻia ai i ka wā o ko lākou maleʻana - ma hope o ka wā ma mua o ka wā ma mua - e hiki iā lākou ke ulana i nā hīnaʻi no kā lākou haʻahaʻa, me nā pūkeli likeʻelua e hāʻawiʻia i ka makuahōnōwai wahine a kekahi no kāna kāne e halihali pū me ia (ibid.). I kēia mau lā, i ka paneʻana i ka hāʻuleʻana o nā pūnaa kahiko i waena o ka Harari, ua ulu aʻe kekahi mau hana i loko o ke kūlanakauhale paʻa o nā wāhine e nānā ana e mālama i nā kuʻuna ma mua aʻe o kaʻoihanaʻoihana i hanaʻia no kaʻoihana mākaʻikaʻi ( 16 ).

07 o 07

4 Nā meaʻono e hiki i nā Pākehā Ethiopia ke haʻi iāʻoe

Hiki iā lākou ke haʻi iāʻoe no nā meaʻono'ē aʻe e like meʻoe

ʻO ka hopena,ʻoiai eʻike pinepineʻia nā hīnaʻi Harari i ka haleʻaina'Apania o kāu home,ʻaʻole ia wale nō ka poʻe o ka injera i loaʻa i ka poʻe maikaʻi o Harar i ka mahalo. Uaʻikeʻiaʻo'Aitiopiaʻo ka home mua loa o ka cafe. ʻO Harrar, kahi kokoke i kaʻaoʻao Keffa kahi e waihoʻia ai ka inoa o ka cafe i ka inoa o ka hale mua o ke kalo, e hiki ai i ka mea kanu a me ka mea inu e lawe ai ma ka honua a puni (17).